A nosa mellor amiga tivo unha vez un soño e tentou erguelo en Sargadelos, moi preto de onde Don Isaac ergueu o seu que logo lle roubaron. Moitos dirán que ela, eu non o penso, fracasou. Tentouno, puxo todo o seu empeño e esforzo, errou ás veces, acertou outras. Ao cabo o seu soño esluíuse entre os dedos das súas mans como area de praia mais non fracasou. Durante ese tempo que loitou polo seu soño, foi dela, enriqueceuse, medrou, e algúns dos que lle botamos unha humilde man soñamos con ela, enriquecémonos, medramos…
Nunha daquela primeiras visitas, lembro ter paseado pola fabrica acompañado do meu fillo, seguindo o percorrido entre aquelas liñas —amarelas ou vermellas, non o lembro— vimos a todas aquelas mulleres que coa arxila construían o soño de Don Isaac. Nun intre do traxecto, cruzámonos con el, e o meu fillo que non perdía detalle, tiroume da manga e queixouse amargamente.
—Mira! Vai fóra das liñas!
Esta anécdota que semella ben parva, víuseme a cabeza onte co gallo da súa perda. E penso que o define moi ben, o soñador que saíu do camiño polo que todo andabamos. Porque vivir é iso: soñar, saírse dos camiños trazados. Grazas a ela e a Don Isaac por deixarnos compartir os seus soños.
Cando a RAG escolleu a Lois para dedicarlle este día das letras todos o celebramos. Foi un ano de celebracións moi afortunado, espectacular, no que a sociedade civil celebrou a Pereiro á marxe das institucións dun xeitoque antes nunca se fixera con outro homenaxeado. Amigos, familia, compañeiros, loisistas puxeron todo e máis, e o ano resultou extraordinario. Incluso a bibliografía arredor súa publicada este ano acadou un nivel que nunca se dera, con propostas moi variadas, pero magníficas todas elas.
Pois ben, xa o presidente da RAG nalgunha declaración que agora non atopo, cando lle preguntaban pola implicación e o éxito acadado pola sociedade civil neste ano Pereiro, semellaba sentirse molesto por tal protagonismo do pobo, palabra tan querida por el por certo, e reclamaba con vehemencia para si, para RAG, tal éxito, pois eles foran os que o escolleran.
Todo isto, quizabes explique ese congreso Pereiro que se celebrará en catro días no Gaiás, con relatorios express de ½ hora, convocado pola RAG en ningures e cunha listaxe de convidados dos que case me sobran todos os nomes: a inttelligentsia universitaria e un figurón coma Gimferrer para que a Voz o entreviste esta semana.
En fin, un peche do ano Pereiro lamentable, que ao cabo róubanos ao noso Lois, case conseguimos que pon puxeran as súas suxas mans enriba del, pero ao remate, nos derradeiros días do ano conseguírono os truáns. Que lles aproveite. Eu quédome coa festa do Borrazás, co camiñada polas terras do Incio, coa complicidade e xenerosidade da súa familia e amigos, coas obras extraordinarias de Iago, Jacobo e Mario, cos ollos estartelados dun feixe de alemáns cando escoitaron os seus poemas na universidade libre de Berlín…
Rafael tiña dezaseis anos e non era un revolucionario, senón músico. Mais o asasinato do seu pai e o seu desexo de vinganza levarano a cabalgar canda ao xeneral Pancho Villa, un vello filósofo, Lonxinos, e unha rapaza india, Reina Huarte.
Con eles, e coa súa inseparable trompeta, percorrerá o estado de Chihuahua entre celadas, trens e disparos polo desierto baixo o obxectivo da cámara dun novo director americano, Raoul Walsh.
Unha aventura que marcará a Rafael para sempre e da que non coñeceremos o seu desenlace ata moitos anos despois nun estudio de cine de Hollywood.
Os escritores estamos cheos de palabras, sóbrannos e por iso botámolas fóra nos nosos libros. A min hoxe fáltanme. Estou cheo de lembranza mais non teño palabras. Lembro un avionciño de xoguete que me trouxo de Barcelona cando o fomos recoller a Lavacolla. Lembro carreiras de footing polo corredor da vella casa de Vilagarcía. Lembro o meu temor a que aparecesen os dous roubos na esquina do televisor e me mandase para cama. Lembro que ficaba tras a porta entornada, axexando e que el o sabía. Lembro ter espertado na cama tras ficar alí durmido sobre as baldosas, era el quen me deitaba Lembro longas tardes de estío na praia da Lanzada onde aprendín a nadar. Lembro aquela tarde en que mirei para atrás mentres andaba en bicicleta e el xa non estaba tras miña, suxeitándome. Lembro as excursións polo país adiante na procura dun vello mosteiro, dun castelo esboroado ou dunha igrexa esquecida… Lembro, lembro, lembro… Só os bos momentos, os outras fican esquecidos para sempre no remol da perda e da dor. Lembro tamén casa chea de libros, de Cunqueiro a Keoruac, de Rosalía a Miller. E unha enciclopedia Larousse e a Gran Enciclopedia Galega. Lembro as súas citas eruditas, os seus aforismo latinos, as súas invencións, as súas fábulas de gran mentirán. Lembro unha casa chea de música, das súas audicións dominicais en que nos pinchaba de Dylan a Mozart, da Callas a Janis Joplin. Foi nunha delas cando escoitei por vez primeira a Luís Llach cantando a Ítaca de Kavafis, lembro que aprendín de memoria en catalán e que un tempo despois, el agasalloume co libro e dedicoumo. Lembro que el non cría en paraísos, reencarnacións, infernos, valhallas, nirvanas, ou avalóns… El cría en Ítaca, nesa travesía plena de coñecementos e experiencias, en toda a riqueza que acadas na viaxe pola vida. Lembro que foi sempre capitán do seu barco e puxo sempre o rumbo que quixo ata que a enfermidade o asaltou. Lembro, lembro, lembro…
O vagaroso proceso de inmolación colectiva no que levamos tempo metidos rematará axiña. E ese día seremos World Trending Topic e a nova espallarase pola redes socias como a pólvora, como cando falece un desas vellas estrelas de Hollywood que case tiñamos esquecidas.
Un país que aspira a selo precisa medios de comunicación de seu. E a partir de mañá quedamos sen o Galicia Hoxe, xa só resiste o gratuíto L-V. E a partir de mañá seremos menos libres e máis pailáns. O tratamento e a información sobre a cultura galega que fixeron os xornalistas deste diario nos últimos oitos anos e todo un modelo de compromiso e de rigorosidade.
Non ten sentido pensar nun país que só sirva para dar de comer aos seus deputados. Un país ten que ser quen de manter aos seus creadores culturais e aos seus medios de comunicación, senón será un fracaso. E non o estamos acadando… ao contrario.
E non culpemos aos demais, sempre os demais. Non responsabilicemos só aos negacionistas, ás subvencións da Voz, ao mal goberno popular, ao SXPL. Non. Todos nós somos culpables. Todos. No ten sentido reunírmonos no Obradoiro ou na Quíntana nunha liturxia anual, berrando consignas ou axitando as bandeiras, para logo marchar todos cheos para casa e non consumir productos culturais galegos. E non me serve a escusa da calidade, temos cine, literatura e música tan boa como calquera outra, variada e de calidade.
Neste intres para existir temos que resistir. (Re)xistencia é a palabra clave. Senón temos iso presente, tede pro seguro que #Galiza será WTT axiña: o día da súa defunción está preto.
Así que todos os que estades pensado en acudir á troula do 25 de xullo en Compostela, ficade na casa: xuntade os cartos da gasolina, da peaxe, das cañas e da comida e gastádeas en productos culturais galegos. Faredes moito máis por este país que acudindo a esa trasnoitada homilía nacionalista que só serve para que algúns xustifiquen a súa incompetencia e os seus cargos.
Falei aquí non hai moito do que supuñan para min os encontros nos centros educativos cos rapaces. Pois ben rematada a longa xira que comecei o 23 de novembro pasado e que me levou a percorrer máis de 50 centros do país, dar máis de 60 charlas e enfrontarme a 4.000 rapaces aproximadamente, só me queda dar as grazas.
A educadores, bibliotecarias, mestras e equipos directivos por seguir aí, en primeira liña loitando para que os rapaces lean e polo agarimoso recebemento que me brindaron.
Ás mozas e mozos, polas risos, as preguntas intelixentes, as olladas de complicidade, as afiadas críticas, os vaciles, por descubrirme cousas que eu non sabía que levaba dentro e que penso que me fixeron mellor.
E finalmente aos comerciais das editoras, polo seu esforzo e amabilidade, polas moitas conversas mentres faciamos quilometros polas estradas. Grazas a Matu, a Ana, a Uxía, a Miguel, a Ricardo, A Bea… e a tantos outros.
Con todos eles un séntese escritor de verdade. Moitas grazas.
